Psychoterapia systemowa
Czym jest psychoterapia systemowa?
Terapia systemowa rodzin to podejście psychoterapeutyczne, które powstało w latach 50. i 60. XX wieku, oparte na ogólnej teorii systemów Ludwiga von Bertalanffy’ego oraz cybernetyce. Zakłada, że jednostkę można zrozumieć jedynie w kontekście systemu społecznego, w którym żyje – przede wszystkim rodziny. W terapii systemowej pracuje się nie tylko z pojedynczą osobą, ale z całym systemem relacji: rodziną, parą lub innymi bliskimi osobami.
Podejście systemowe było rozwijane równolegle w USA (Minuchin, Haley, MRI Palo Alto) i Europie (zespół mediolański, szkoła heidelberska). Z czasem wyrosły z niego kolejne nurty: terapia narracyjna, terapia skoncentrowana na rozwiązaniu i inne.
Kiedy warto skorzystać z terapii systemowej?
Z psychoterapii systemowej w Poznaniu korzystają osoby, które chcą poprawić relacje rodzinne lub partnerskie i lepiej zrozumieć dynamikę swojego systemu rodzinnego. Psychoterapia systemowa może pomóc, gdy:
- w rodzinie narastają konflikty, których nie udaje się rozwiązać samodzielnie,
- pojawiają się trudności wychowawcze z dzieckiem lub nastolatkiem,
- dziecko otrzymało diagnozę (ASD, ADHD, zaburzenia lękowe) i rodzina potrzebuje wsparcia,
- para przeżywa kryzys – utratę bliskości, zdradę, problemy z komunikacją,
- rodzina mierzy się z chorobą, żałobą, rozstaniem lub innym kryzysem,
- członek rodziny doświadcza depresji, lęku lub zaburzeń odżywiania,
- młoda osoba przechodzi przez proces usamodzielniania się i odchodzenia z domu,
- w rodzinie występuje przemoc lub uzależnienia.
Terapia systemowa stosowana jest w pracy z rodzinami, parami oraz indywidualnie.
Historia i rozwój terapii systemowej
„Uważam, że rodzina każdemu z jej członków wydaje się inna i że każda taka wizja jest tak samo uprawniona” – Humberto Maturana
Właściwie powinno się mówić o terapiach systemowych, ponieważ w okresie kształtowania się tego podejścia wielu terapeutów niezależnie od siebie doszło do wniosku, że jednostkę można zrozumieć jedynie w społecznym kontekście, w którym żyje. Czerpali oni wiedzę z ogólnej teorii systemów (Ludwig von Bertalanffy) oraz cybernetyki. System definiowany jest jako zbiór jednostek lub elementów pozostających ze sobą w pewnej stałej relacji – składają się na niego zarówno owe elementy, jak i relacje między nimi. Systemy żywe, jakim jest np. rodzina, dążą do tzw. homeostazy, czyli równowagi.
Terapia strukturalna – Salvador Minuchin
Przechodząc do praktycznych aspektów pracy terapeutycznej, należy przede wszystkim wymienić Salvadora Minuchina, argentyńskiego pochodzenia psychoterapeutę pracującego w USA, twórcę terapii strukturalnej. Wprowadził on tak ważne pojęcia jak granice zewnętrzne i wewnętrzne, podsystemy oraz hierarchiczna organizacja. Według niego zmianą w psychoterapii byłaby zmiana struktury rodziny.
Szkoła z Palo Alto – komunikacja w systemie
Terapeuci skupieni wokół Instytutu Badań nad Umysłem w Palo Alto w Kalifornii (Mental Research Institute) zwracali uwagę na wzorce komunikacji w rodzinie i podkreślali rolę krótkoterminowej, strategicznej terapii. Do kluczowych postaci tego nurtu należą: Jay Haley, Virginia Satir, Don Jackson, Paul Watzlawick i John Weakland. Na oddzielna wzmiankę zasługuje antropolog Gregory Bateson, twórca pojęcia podwójnego wiązania (1, 2, 3).
Zespół mediolański – cyrkularność i hipotezowanie
W Europie podejście systemowe reprezentowane było przez zespół mediolański, który w latach 70. składał się z czterech osób: Mara Selvini-Palazzoli, Giuliana Prata, Gianfranco Cecchin i Luigi Boscolo. Wprowadzili oni do terapii kluczowe zagadnienia: cyrkularność, neutralność oraz hipotezowanie (4).
Szkoła heidelberska – Helm Stierlin
Drugim europejskim ośrodkiem terapii systemowej był Heidelberg, a dokładnie Klinika Psychosomatyczna kierowana przez Helma Stierlina. Znany ze swoich prac dotyczących delegacji rodzinnych, rozwinął pojęcie indywiduacji relacyjnej – kluczowego procesu związanego z usamodzielnianiem się młodej osoby i odchodzeniem z rodziny (5, 6).
Konstruktywizm i konstrukcjonizm społeczny
W latach 70. i 80. XX wieku nastąpił istotny wpływ idei konstruktywistycznych i konstrukcjonistycznych na praktykę terapii systemowych. Konstruktywizm, rozwijany dzięki pracom Humberta Maturany i Francisco Vareli, zakłada, że człowiek nie jest zdolny do obiektywnego opisywania rzeczywistości, lecz potrafi jedynie konstruować „model, który pasuje”, tworzony w procesie interakcji z otoczeniem (6, 7).
Konstrukcjonizm społeczny podkreśla z kolei rolę języka i kultury w tworzeniu rzeczywistości społecznej. Inspirowane tymi ideami powstały takie podejścia jak:
- terapia narracyjna (M. White, D. Epston),
- zespół reflektujący (T. Andersen),
- postmediolański zespół (G. Cecchin, L. Boscolo),
- krótkoterminowa terapia nastawiona na rozwiązanie (S. de Shazer, I. Kim Berg),
- podejście oparte na współpracy systemów językowych (H. Anderson, H. Goolishian) (8, 9, 10).
Psychoterapeuci systemowi w WIP DZMR
W naszym ośrodku w Poznaniu pracują certyfikowani psychoterapeuci systemowi z wieloletnim doświadczeniem klinicznym:
- Dr n. med. Rafał Antkowiak – certyfikat terapii systemowej (IGST Heidelberg), superwizor PTP
- Monika Pająk-Kowalska – psychoterapeutka i doradca systemowy, specjalistka terapii uzależnień
- Marcin Korowaj – psychoterapeuta, szkolenie systemowe w OSS Kraków (akredytacja PTP)
- Danuta Piegowska-Sprengel
- Syma Marta Al Azab-Malinowska
- Aleksandra Głowińska
- Agata Silczak-Kubacka
- Kamila Szczecińska
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy powstała systemowa teoria rodzin?
Terapia systemowa rodzin powstała w latach 50. i 60. XX wieku. Opiera się na ogólnej teorii systemów Ludwiga von Bertalanffy’ego oraz cybernetyce. Była rozwijana równolegle w USA (Minuchin, Haley, MRI Palo Alto) i Europie (zespół mediolański, szkoła heidelberska).
Czym jest psychoterapia systemowa?
Psychoterapia systemowa to podejście, które zakłada, że jednostkę można zrozumieć jedynie w kontekście systemu relacji, w którym żyje – przede wszystkim rodziny. Terapeuta pracuje nie tylko z pojedynczą osobą, ale z całym systemem, szukając wzorców komunikacji i relacji, które podtrzymują problem.
Czy terapia systemowa jest tylko dla rodzin?
Nie. Terapia systemowa stosowana jest w pracy z rodzinami, parami, a także indywidualnie. Nawet gdy na sesji jest jedna osoba, terapeuta uwzględnia kontekst jej relacji i systemu, w którym funkcjonuje.
Ile trwa terapia systemowa?
Terapia systemowa jest zwykle krótko- lub średnioterminowa – od kilku do kilkunastu sesji. Dokładny czas zależy od rodzaju trudności i potrzeb pacjentów. Sesje rodzinne trwają 1,5 godziny i prowadzone są przez dwóch terapeutów.
Gdzie skorzystać z terapii systemowej w Poznaniu?
Jeśli szukasz terapeuty systemowego w Poznaniu, w Wielkopolskim Instytucie Psychoterapii (WIP DZMR) przy ul. Grotkowskiej 13b w Poznaniu pracuje zespół certyfikowanych psychoterapeutów systemowych z międzynarodowymi kwalifikacjami. Umów wizytę: tel. 601 862 693 lub info@wip-dzmr.poznan.pl.
Umów wizytę u terapeuty systemowego w Poznaniu
Jeśli szukasz terapeuty systemowego w Poznaniu, skontaktuj się z nami:
- Telefon: 601 862 693
- E-mail: info@wip-dzmr.poznan.pl
- Adres: ul. Grotkowska 13b, 60-176 Poznań
Bibliografia
- Prochaska, J. Norcross, „Systemy psychoterapeutyczne”, Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Warszawa 2006
- Ludewig, „Terapia systemowa”, GWP, Gdańsk 1995
- Bateson, „Umysł i przyroda”, PIW, Warszawa 1996
- Cecchin, „Mediolańska szkoła terapii rodzin”, UJ, Kraków 1995
- Stierlin, I. Rucker-Embden, N. Wetzel, M. Wirsching, „Pierwszy wywiad z rodziną”, GWP, Gdańsk 1999
- Simon, H. Stierlin, „Słownik terapii rodzin”, GWP, Gdańsk 1998
- Simon, „W cztery oczy”, GWP, Gdańsk 2001
- Górniak, B. Józefik (red.), „Ewolucja myślenia systemowego w terapii rodzin”, UJ, Kraków 2003
- Chrząstowski, B. de Barbaro, „Postmodernistyczne inspiracje w psychoterapii”, UJ, Kraków 2011
- H. i I. Goldenberg, „Terapia rodzin”, UJ, Kraków 2006
